Artikelen, opinies en columns

Onderzoek naar overgang en werk verzameld – eindelijk…

In dit artikel uit nrc van 10 mei jl. is te lezen dat vier onderzoekers van Amsterdam UMC, locatie VUmc, voor het eerst het onderzoek specifiek naar overgang en werk verzameld hebben: 36 wetenschappelijke artikelen, 31 artikelen die er zijdelings mee te maken hebben en nog een handvol niet-wetenschappelijke rapporten. WOMEN Inc heeft opdracht gegeven tot de literatuurstudie Werken aan de overgang.

Lees hier het interview met een van de ondezoeksters, psychologe Petra Verdonk, ook uit nrc van 10 mei  2019.  „Daarnaast lijken veel vrouwen met de kiezen op elkaar door te gaan, terwijl de beeldvorming is dat ze zich maar ziek melden of het niks is. Je zou veel meer verzuim verwachten. Werkgevers, de vrouwen zelf en dokters weten ook te weinig over de overgang. Aandacht ervoor in de reguliere gezondheidszorg moet echt nog op gang komen. En dan zie je dat vrouwen maar doormodderen en af en toe vrij nemen.”
„Ik zie vooral ontkenning. Aarzeling om erover te spreken vanwege een mogelijk stigmatiserend effect. Mensen zwijgen er in groten getale over. De overgang wordt geassocieerd met ouder worden, afgeschreven zijn. Het is een combinatie van seksisme en leeftijdsdiscriminatie. Het onzichtbaar worden van de oudere vrouw. En dat is dus letterlijk in onderzoek te zien.”

Onthutsend dat de overgang nog altijd zo’n nauwelijks ontgonnen gebied blijft in onze werkwereld. Wij merkten dat toen we in 2014 onze eerste lezingenreeks voor vrouwelijke professionals in de overgang hielden, en ook in de jaren erna bij workshops hierover in diverse organisaties en bedrijven. Het is dus zaak hier lawaai over te blijven maken!
Zoals de onderzoekster zegt: „Het wordt vooral vervelend als het er niet mag zijn. Het hoort erbij, zoals moe zijn bij het leven hoort. Moe zijn betekent dat je rust nodig hebt. En dat mag niet, we moeten allemaal altijd maar vitaal zijn. Nou, de overgang fietst daar dwars doorheen.”

Nieuwsuur, uitzending over overgang en hormoontherapie

Hulde aan NOS Nieuwsuur dat een uitstekende korte reportage maakte over vrouwen in de overgang. Een interview met een overgangsvrouw die in de kinderopvang werkt en jaren leed aan slapeloosheid, spier- en gewrichtspijn. De huisarts zag geen enkele relatie met de overgang.Ook Eveline Bakker van Vuurvrouw, platform voor Vrouwen in de Overgang herkent dit beeld en maakt zich sterk voor een betere behandeling van vrouwen met klachten.

Gynaecoloog Dorenda van Dijken (OLVG Amsterdam) is voorzitter van de Dutch Menopause Society. Ze legt helder uit wat er moet veranderen in de richtlijnen voor huisartsen, omdat zij zich in hun huidige aanpak voor hormoontherapie nog baseren op verouderd onderzoek en niet-kloppende cijfers. Het Nederlands Huisartsengenootschap NHG ziet echter geen aanleiding om het beleid te wijzigen…

Kortom: laat je als vrouw niet met een kluitje in het riet sturen door je huisarts en kom op voor je kwaliteit van leven. Informeer je goed via bv. de website De Menopauzespecialist van de Dutch Menopause Society  en de Vrouwenpoli Boxmeer, opgezet door gynaecoloog Barbara Havenith zodat je goed beslagen ten ijs komt.

 

“Nee hoor mevrouw, dat heeft niks met de overgang te maken…”

Hoe vaak horen we het niet om ons heen: vrouwen gaan naar de huisarts met diverse klachten die op van alles kunnen wijzen. Moe, slecht slapen, breinblubber, prikkelbaar, en vaak ook nog alles tegelijk. En als je dan zo tussen de 45 en 55 bent, is de kans best groot dat het met de overgang te maken heeft. En toch moet je de huisartsen de kost niet geven die óf zeggen dat het onzin is, óf de associatie niet eens krijgen. Gynaecoloog Barbara Havenith van de Vrouwenpoli schreef er een sterke column over op de website www.energiekevrouwenacademie.nl (gedeeld met toestemming): Overgang/menopauze, je gaat het pas zien als je het doorhebt.

Wat we best verontrustend vinden, is hoe weinig artsen de nascholing volgen over de overgang, in een tijd dat miljoenen vrouwen (en hun omgeving) daarmee te maken hebben. En dat in een tijd waarin er zoveel nieuws over bekend wordt. En een tijd waarin vrouwen full speed leven met vaak pubers thuis en midden in hun loopbaan. Het komt er dus op aan om zelf regie te houden als je klachten hebt; vraag de huisarts of z/hij op de hoogte is van de recente inzichten en behandelingen voor overgangsvrouwen en vraag erop door. Laat je niet afschepen en ga zo nodig naar een verpleegkundig overgangsconsulent. Neem jezelf en de signalen van je lijf serieus, het kan het verschil maken tussen goed blijven functioneren of onnodig door blijven sukkelen met klachten waar wel degelijk iets aan gedaan kan worden.

Hormonen of ‘braakliggen’? That’s the question…

In reactie op alle publiciteit over Francine Oomens ‘overgangsboek’, schreef José Rozenbroek een vlammend pleidooi in nrc voor het gebruik van hormonen. Het is m.i. een belangrijk stuk voor alle 45+vrouwen, om onnodig leed door de (komende) overgang te helpen voorkomen. Zoals de twee gynaecologen zeiden tijdens de Werkende Weg-lezingenreeksen voor vrouwelijke professionals: het is eigenlijk misdadig dat er door onkunde bij huisartsen maar aan 5% vd Nederlandse overgangsvrouwen hormoonsuppletie wordt voorgeschreven terwijl 1/3 van het ziekteverzuim onder 45+ vrouwen overgangsgerelateerd is. Hoe vaak klachten als depressie en burn-out ten onrechte niet in verband met de overgang gebracht worden!

En dan het relatieleed door bv. extreme stemmingswisselingen en veel lichamelijk ongemak: ik ben  ervan overtuigd dat hormoonsuppletie de nodige echtscheidingen tijdens de overgang kan helpen voorkomen!

Wel jammer dat José Rozenbroek in haar stuk of/of maakt van óf hormonen slikken en gewoon doorgaan, óf tijd nemen voor het psychologische proces van de overgang. Het is ongetwijfeld zo dat maar weinigen onder ons zich de luxe kunnen permitteren om een jaar of langer ‘braak te gaan liggen’ zoals Francine Oomen dat in haar overigens indrukwekkende boek beschrijft. Maar ons pleidooi is er een voor de tussenweg: gebruik zo nodig hormonen die de scherpste randjes van de ellende wegnemen én neem de tijd voor reflectie. Uitkomst daarvan kan zijn dat je misschien andere (werk)keuzes gaat maken. Maar ook als dat niet zo is: de bewustwording van wat er in je lijf, hersenen en hart gebeurt in deze transitiefase kan heel betekenisvol zijn. De overgang is bij uitstek een tijd die je kunt gebruiken als een periode om te ‘resetten’. Daar de tijd voor nemen heeft ons in elk geval veel gebracht.

De overgang in de media

Toen Susanna en ik in de nazomer van 2014 besloten een bijdrage te leveren aan bewustwording over de overgang en het bespreekbaar maken ervan binnen bedrijven en organisaties, plaatste Trouw mijn opiniestuk hierover onder de titel “Een normaal gesprek over de overgang graag”. Daar kwam veel respons op van vrouwen die het herkenden. Niet veel later was Werkende Weg een feit en startten we onze lezingenreeksen voor hogeropgeleide professionals in de overgang. Inmiddels worden we met enige regelmaat benaderd om onze workshop/roadshow ‘In een middag door de overgang’ in organisaties te geven. Die blijkt namelijk drempelverlagend te werken voor het gesprek hierover tussen collega’s, met het management, en impulsen te geven voor het hr-beleid rond duurzame inzetbaarheid en burn-outpreventie.
Het zegt ongetwijfeld iets van onze generatie mondige en zelfbewuste vrouwen dat we ons druk maken over dit thema. De overgang, zo lang vooral ‘niet sexy’ gevonden – wat we met ons allen kennelijk heel erg vonden, vandaar dat we het zowel individueel als collectief diep wegstopten en net deden of het niet bestond.

Gelukkig wordt het besef steeds groter dat de overgang veel meer is dan een serie lichamelijke ongemakken, maar dat het een bijzondere levensfase is die ons de kans geeft om te ‘resetten’.
Slechts 20% van de 45+-vrouwen heeft nergens last van. Het overgrote deel van de vrouwen heeft er enigszins tot heel erg veel last van. Dus ja, het kan ook een zeer weerbarstige tijd zijn waarin je jezelf niet meer begrijpt, in de war bent, depressief kunt zijn, gek wordt van opvliegers en/of slecht slapen, je partner opeens niet meer leuk vindt. Als je zoals veel vrouwen van onze generatie dan ook nog pubers hebt, vliegen de hormonen in huis alle kanten op.

De bekende kinderboekenschrijfster Francine Oomen vertelde er 14 april jl. in de Volkskrant en Trouw en 22 april in nrc beeldend over naar aanleiding van het boek dat ze schreef over haar overgang.
Er zijn de afgelopen twee jaar inmiddels documentaires over te zien geweest op tv, en zelfs Linda. is overstag gegaan met een hoofdartikel over de overgang, geschreven door voormalig hoofdredacteur van Elle en Volkskrant-magazine José Rozenbroek. Die had zelf de nodige overgangsperikelen en schreef daar samen met overgangsconsulent Jos Teunis een no-nonsense handboek over. Lisette Thooft schreef in 2011 al over de spirituele kant van de overgang. De herziene en aangevulde versie van het boek presenteerde ze in 2015 bij de afronding van onze lezingenreeks onder de aansprekende (en veel vragen oproepende…) titel ‘De beste tijd van je leven‘ waarvoor ze 30 vrouwen – inclusief Susanna en mij – interviewde.

Afgelopen winter kwamen actrices Isa Hoes en Medina Schuurman (allebei veertigers) zelfs uit de kast als overgangsvrouwen – met hun boek gingen ze de taboes te lijf en hebben zo ook weer een muur helpen slechten.

We zijn op de goede weg. Voorwaarts!

Schipperend door het leven

Eind januari. De eerste voornemens zijn al gesneuveld, andere intenties blijven staan, maar hoe maak je ze waar? Daar kunnen we wat over afworstelen met z’n allen.

Selma Foeken is (zo weet ik uit eigen ervaring) een fantastische businesscoach die veel zelfstandige professionals helpt met Onderscheidend Ondernemen.  Ze bood – nu we nog 11 maanden van het nieuwe jaar te gaan hebben – een groep klanten die eenzelfde programma bij haar gevolgd hadden, een soort verlaat nieuwjaarscadeau aan: handvatten voor het waarmaken van voornemens.

Zo kwam het dat ik op een middag op landgoed De Horst in Driebergen met een groep van zo’n 30 ondernemers een mini-workshop deed over “Werk maken van je verlangen”, gebaseerd op de Desire Map.

Daarna spitste Mariska Wimmers van Bureau Mik het – gelardeerd met veel herkenbare en hilarische praktijkvoorbeelden – toe op gedrag en gewoontes, want “je bent wat je doet”. Haar motto: We are creatures of habits, change a habit and you change your life”

deelnemersgroep

“Werk maken van je verlangen”gaat over het ontdekken van je diepst verlangde gevoelens voor de levensgebieden Fysiek, Sociaal, Mentaal en Spiritueel, op basis waarvan je jouw context (werk en levensstijl) vormgeeft. Wanneer je die “kernverlangens” helder krijgt, kun je jezelf leren om keuzes te maken waarmee je je gewenste gevoelens creëert, omdat je op een nieuwe manier doelen stelt: ‘goals with soul’.

Natuurlijk gaat dat niet van een leien dakje. Veel deelnemers lachten toen ik de vorige Denker des Vaderlands, René Gude, citeerde met “het leven is ook een gedoetje” en dat er geen ‘easy-knop’ bestaat waar we op kunnen drukken. Maar het resoneerde ook toen ik vertelde wat het me bracht om mezelf verantwoordelijk te stellen voor het schipper zijn in mijn leven, ook in lastige omstandigheden. Het helpt écht meestal als ik mezelf toespreek met “Show up and do the f*cking work!”. Waarmee ik met ‘work’ bedoel: onder ogen zien wat er gaande is in mijn leven, contact maken met mijn verlangen, en het beste in mezelf aanspreken om dat in de wereld te zetten. Zo voeg ik betekenis toe, leef ik in lijn met mijn waarden, en ervaar ik mijn ‘core desired feelings’ Vreugde, Electrifying, Lighthearted, Stoutmoedig en Centered (excuse me, soms is Engels echt onvertaalbaar).

De groep maakte enthousiast een eerste stap in dit proces, en leerden daarna van Mariska zeven strategieën voor de gewoontevorming die bij je past.

Best kans dat die eerder gemaakte voornemens veranderen, als je weet waar je ten diepste naar verlangt. Zo was er iemand die zei: ik stop met bloggen, ik haat het! En een ander die besloot haar agenda leger te maken zodat ze meer tijd creëerde voor haar man en gezin. Omdat het past bij haar verlangen naar Verbondenheid. Het zal niet altijd 100% lukken, maar 80% is ook al geweldig. Schipperen hoort erbij.

Schipperen betekent zowel ‘schipper zijn’ als ook ‘laveren’, ‘naar omstandigheden handelen’, ‘geven en nemen’, een beetje rommelen. Dat is onderdeel van een leven dat nogal ’s een gedoetje is. Als we dat nou maar accepteren, dan kunnen we des te meer blij zijn met de momenten dat we lekker op koers zijn!

(En voor wie nieuwsgierig is en dit proces wellicht graag wil doorlopen in een klein groepje op een prachtige buitenlocatie, onder begeleiding van twee ervaren begeleiders: hier vind je info over de weekend-workshop die Linda Modderkolk en ik geven!)

‘In een middag door de overgang!’ – kan dat dan?

Daar zaten we dan met een groep van 20 vrouwelijke professionals in Het Seinwezen Haarlem. ‘In een middag door de overgang! – bewustwordingsprogramma over de overgang, werk en loopbaankeuzes’ heette onze workshop van 6 oktober jl. Dat was een ambitieuze doelstelling. Het bleek niet ten onrechte te zijn dat we het half grappend een ‘snelkookprogramma’ noemden.
Binnen drie uur kwamen de fysieke, mentale, sociale en spirituele kanten van de overgang langs voor een gehoor van vrouwen van 44-58 jaar uit half Nederland: van de Flevopolder tot de Achterhoek en de hele Randstad.

2016-10-06-16-26-00

Velen beseften hoe weinig ze wisten over de ‘basics’: de impact van onze hormoonhuishouding op ons functioneren, en het feit dat 8 van de 10 vrouwen in meerdere of mindere mate last van fysieke of mentale klachten heeft in deze periode. In allerlei opzichten was dit dus inderdaad een bewustwordingsprogramma.

We gebruikten het online instrument Primoforum voor een opiniepeiling en aan het eind voor het inventariseren van ideeën die de deelnemers bedachten als toepassing van de opgedane informatie en inspiratie uit de workshop.

Op de flipover met vraag ‘Wat bracht deze middag jou?’ stonden kreten als

  • Inzicht, nieuwe doelen!
  • Informatie en inspiratie
  • Balans en humor
  • De overgang is veel interessanter dan ik dacht!
  • Wat een boeiende informatie
  • Mildheid over mezelf
  • De berg op, maar ook weer af! (helder perspectief)
  • Herkenning en plezier
  • Ik ga een volgende stap maken!
  • Jullie vullen elkaar goed aan in de presentatie, allebei zo anders door de overgang

De alcoholvrije Spritz-zonder-Apérol leidde het napraten in, dat uitliep door de geanimeerde gesprekken. De heerlijke biologische hapjes van Vuur & Vlam werden alom geloofd. We namen afscheid alsof we elkaar al langer kenden dan maar een middag – een gesprek over ‘de overgang’ geeft al snel een gevoel van verbondenheid, of je nou net aan de vooravond ervan staat, of er al bijna doorheen bent!

Wat gebeurt er in ons lijf en in ons hoofd…

Daar zaten we dan op de tweede avond van de lezingenreeks 2016. Vierentwintig vrouwen – allemaal weliswaar hoogopgeleid maar toch soms ook weer verrassend onwetend over wat er allemaal in ons lijf en ons hoofd gebeurt tijdens die transitiefase die de overgang is. De gynaecologen Pauline Ottervanger en Wilma Smit die ook ‘Menoblues’ en ‘Menoproof’ schreven, leggen het ons haarfijn uit. We laven ons aan hun diepgaande kennis en lachen om hun grappen en zelfspot.

Pauline

Een hot item is het gebruik van hormonen. Het blijft een onthutsend cijfer: slechts 5% van de Nederlandse vrouwen krijgt hormoonsuppletie (en slechts 1% langer dan zes maanden), terwijl het zo’n grote verlichting van klachten kan betekenen. De huisartsen zijn vaak niet op de hoogte van het nieuwe beleid van de WHO hieromtrent. De flipover waarop een groot deel van de deelnemers iets schrijft over wat deze avond bracht, is veelzeggend. Er gaan de nodige vragen gesteld worden bij huisartsen, als we dat zo lezen.

M&S met Weledatasjes

Het cadeautje van de avond, een goodiebag van Weleda met serum en crèmes van de Primroselijn voor de rijpe huid zoals dat heet, wordt met veel plezier door ons uitgedeeld: we zijn zelf enthousiaste gebruikers en houden van de natuurlijke ingrediënten. Net als het biologische eten van Vuur & Vlam, gemaakt met ingrediënten uit de streek.

 

 

Hoge hakken

Lisette Thooft opende op de haar zo eigen sprankelende manier gisteravond onze tweede lezingenreeks, het bewustwordingsprogramma voor hoogopgeleide vrouwen in de overgang.
Naast dat zij zeer goed ingevoerd is in de materie en waar nodig refereert aan wetenschappelijk onderzoek, vlecht Lisette op een geestige manier ook veel persoonlijke en sappige verhalen door haar betoog. En ze houdt ervan haar gehoor te prikkelen. Deze keer is een van die prikkels dat wij als vrouwen hoge hakken zouden dragen om mannen te behagen. Want niet alleen zijn hoge hakken op de lange duur slecht voor ons lijf, maar het loopt ook nog eens beroerd. Als je ouder en wijzer wordt, heb je daar geen zin meer in. Je wordt namelijk wat liever voor jezelf en houdt je niet meer zo bezig met hoe anderen je zien. Zelf loopt ze alleen nog maar op platte schoenen en eigenlijk het liefst op barefoot-shoes…
Ha, die uitspraak roept verzet op in de zaal – ‘ik draag hoge hakken echt voor mezelf, omdat ik het mooi vind en me er krachtig op voel’ en een ander: ‘ik doe het alleen voor belangrijke klussen maar ze gaan daarna zo snel mogelijk uit’. Lisette verstaat de kunst om ons op scherp te zetten en daarna ook weer nuance aan te brengen; ze gaat door op belangrijker thema’s rond de overgang.
Die schoenen houden de gemoederen echter nog wel bezig: er wordt in de nazit aan meerdere statafels over doorgepraat!

schoenen
“Hoge hakken”: een non-issue in tijden waarin er wel belangrijker zaken zijn om je druk over te maken. En toch is het een grappig symbool voor het proces waarin we als vrouwen terechtkomen rond ons 50e. Zoals we steeds benadrukken: de overgang is veel meer dan fysieke veranderingen. Het is een pad naar diepere bewustwording, naar vollediger mens zijn. Naar meer handelen vanuit ‘dit ben ik, hier sta ik voor’ (al dan niet op hoge hakken) en veel minder vanuit ‘dit is mijn maatschappelijke identiteit en dit wordt van mij verwacht’.
Aan het eind van de avond vroegen we deelnemers in enkele woorden iets op de flipover te schrijven bij de vraag ‘Wat bracht vanavond je?’ – en bovenaan schreef één van hen ‘Ik wil hakken!’

 

En een week hierna verscheen dit bericht op nu.nl over de hoge hakken van Victoria Beckham 🙂

Duursportster en de overgang

Je bent 49, werkt als schrijftrainer en –coach en traint voor de Ironman. Deze stoere tante is Louise Cornelis uit Rotterdam. Op haar blog over de weg naar de Ironman introduceert ze zich als volgt: “ik hoop in 2016 een hele triathlon te volbrengen. Da’s op mijn 50e dan dus 3,8 km zwemmen, 180 km fietsen en 42 km lopen, overigens zonder tijds- of klasseringsambities. En op voorwaarde van dat ik het leuk blijf vinden, en heel blijf. Van de weg naar de hele triathlon doe ik hier verslag”.

In de voorbereiding voor deze grote fysieke en mentale uitdaging die de Ironman is,  merkt zij dat ze op onvoorspelbare momenten last heeft van enkele hinderlijke fysieke verschijnselen. Denk aan slecht slapen, onregelmatige heftige menstruatie, niet vooruit te branden zijn, last van spieren en gewrichten.
En wat doet deze professional-in-de-overgang: ze schrijft daar een opmerkelijk openhartig verslag over vergezeld van deze waarschuwing: “Als de overgang voor jou taboe is, lees dan maar niet verder. Het is één van de doelen van mijn weblog om open te zijn over dit aspect van als vrouw sporten rond je vijftigste, al is het alleen maar omdat daar zo weinig over te vinden is”.

Dit kom je nog niet zo vaak tegen in de buitenwereld: gewoon beschrijven van verschijnselen zonder een toon van klagen, eerder verwonderd en vooral ook: hoe ga je ermee om en hoe vind ik er verklaringen en oplossingen voor?
We hebben Louise gevraagd of we het mochten doorplaatsen omdat we dit graag delen als een verfrissend voorbeeld!